M.
Hakkı Yazıcı
Kaynak: https://medyagunlugu.com/author/m-hakki-yazici/
Vladimir İvanoviç, karısı Olga Teyze ve ben sinemaya
gitmiştik.
Daha önce gitmediğim bir sinemaydı.
İllüzyon sineması. Moskova'daki Rusya Devlet Filmleri Fonu'na bağlı, sinematek de
diyebileceğimiz özel bir arşiv sineması.
Kotelniçeskaya Rıhtımında, Moskova’nın
silüetinde önemli yeri olan ünlü yedi Stalin gökdeleninden birinin altında. Bu yüksek
bina başlangıçta önemli insanlar - bilim insanları, sanatçılar, politikacılar -
için bir konut binası olarak planlanmıştı.
Sinemadan çıktıktan sonra konuşuyoruz.
Olga teyze, şaşırmış ve etkilenmişti. Çok sevdiği
Alain Delon’u ilk kez kendi sesinden izlemişti.
“Bambaşka bir Alain Delon,” dedi.
Zira o dönemde Rus sinema seyircileri genellikle Rusça
dublajlı filmler izliyor ve oyuncuların orijinaldeki seslerinin nasıl olduğunu
bilmiyordu.
Bizim izlediğimiz 1969 yapımı "Yüzme Havuzu"
(Бассейн) nun SSCB'de 4 Mart 1991'de prömiyeri yapılmıştı. Alain
Delon’u seslendiren dublaj sanatçısı Aleksey İnjevatov idi.
***
Vladimir İvanoviç, beni kolumdan çekiştirip, Olga
teyzenin hayranlığına vurgu yaparak, “Biliyor musun, bir zamanlar bizim evde
Alain Delon’un itibarı benden daha fazlaydı,” diyor.
Olga teyze, “Abartma,” diye tepki gösteriyor.
***
Vladimir İvanoviç, “Tüm bunlar, ustaca yapılmış
‘Sovyet dublajı’ imgesinin çoğumuzun zihnine kazınmış olmasından
kaynaklanıyor,” diyor. “Aslında bu dublaj sayesinde birçok filmin diyaloglarını
ezbere biliyorduk. Şahsen, Sovyet dublaj oyuncularının ustalığına her zaman
hayran kaldım ve hala da hayranım. Aynı oyuncu nasıl tamamen farklı oyuncuları
seslendirebilirdi? Sanatçılık bu, işte. Belmondo'yu Nikolay Karaçentsov,
Funes'i Vladimir Kenigson,
Delon'u İnjevatov, Richard'ı Larionov seslendirmişti. Filmlerin başında,
jenerikte her zaman oyunculara kimin dublaj yaptığı belirtiliyordu, ama
çocukken bazen aklıma şu düşünce gelirdi: Belki de bunlar gerçekten Rusça
konuşuyordur diye. Gerçekten inanılmazdı!”
Alain Delon'un filmlerinin hepsinin dublajı
mükemmeldi. On Sovyet oyuncusu, on dört filmde ona dublaj yapmıştı. Hangisinin
dublajının daha iyi olduğunu söylemek zordu.
Mesela Visconti’nin “Leopar”ının Rusça versiyonunda
Delon, Vyaçeslav Tikhonov tarafından seslendirilmişti.
Sovyet vatandaşlarına sunulan yabancı film seçkisi her
zaman sınırlıydı ve bu burjuva filmlerinin seçimi genellikle rastgeleydi. Ancak
seslendirme sanatçıları için iş sıkıntısı yoktu denilebilirdi.
Ancak tuhaf bir durum da yok
değil.
Sovyetler Birliği döneminde
oyuncuların daha iyi konuştuğu ve bu nedenle filmlerde onları dinlemenin daha
keyifli olduğu genel kabul gören bir şey. Bu doğru. Ancak iki husus var. İlki,
klasik Sovyet sinemasında oyuncular genellikle tiyatroda oynar gibi konuşuyorlardı:
Abartılı derecede yüksek bir sesle, net ve aksansız. O zamanlar bu normaldi.
Ancak şimdi yeniden düşünüldüğünde böyle konuşulan bir filmde herkes
oyuncuların doğal olmadıklarını söyleyecektir, haliyle.
Olga teyzeyi şaşırtan Alain Delon örneğinde olduğu
gibi Sovyetler Birliği vatandaşları gerçeğinden farklı seslerin hayal
dünyalarına girdiğinin farkında değillerdi.
Örneğin Michael Keaton'ın peltek konuştuğunu Rus
izleyiciler hiç fark etmemişlerdi.
Ya da Halle Berry'nin X-Men'de berbat bir Kenya
aksanıyla konuştuğunu veya Robin Hood: Hırsızlar Prensi'nde düzgün bir İngiliz
aksanı olan tek ana karakterin kötü adamı oynayan Alan Rickman olduğunu hiçbir
zaman bilmemişlerdi.
Stallone hep geveliyor ve sözlerinin yarısını
yutuyordu. Vakha ise her şeyi açık, net ve anlaşılır bir şekilde konuşuyordu.
Ve hep kahramanın güzel konuştuğu hafızalarda kalıyordu.
Bilen yaşlılardan, Louis de Funes'in Rus sesinin
(Vladimir Kenigson), oyuncuya kendi sesinden çok daha fazla yakıştığını çok
duydum.
Vladimir Kenigson’un dublörlük
yeteneği, karakterini sesiyle ustalıkla aktardığı Louis de Funès tarafından
bile takdir edilmişti.
Aynı şey Adriano Celentano için de söylendi. Rudolf Pankov, ünlü oyuncu Adriano Celentano'nun
karakterlerinin imgelerini ses tonlamalarıyla Sovyet izleyicisine aktarmayı
başarmıştı.
Ve birçok kişi hala Jean-Paul Belmondo'yu onun başrol oynadığı Fransız filmlerinin dublajını
yapan Sovyet tiyatro ve sinemasının ünlü oyuncusu Nikolay
Karaçentsov'un sesiyle tanıyor.
O dönemde Fransız aktör ve şarkıcıların Sovyet
vatandaşları arasındaki popülaritesi olağanüstüydü. Pierre
Richard, Gerard Depardieu, Alain Delon, Jean-Paul Belmondo, Jean
Gabin, Yves Montand, Joe Dassin - bunlar ve daha birçok ismin
oyunculukları hayranlık kazanmıştı. Ve dublajlı konuşmaları kadınların kulağına
hoş gelirken erkeklerin de saygısını kazanmıştı.
Geçtiğimiz yüzyılın en yakışıklı sinema oyuncularından
biri olarak kabul edilen Alain Delon ise özel bir methiyeyi hak
ediyordu.
Delon'un yakışıklılığı dillere destan olmuştu.
Hatta Leonid İlyiç Brejnev bile 1970'lerin başlarında,
özellikle beğendiği bir fotoğrafı için şöyle demişti: "Burada Alain
Delon'a benziyorum."
***
Vladimir İvanoviç, “Alain Delon kolonya içmez,” diyor
gülerek.
Anlamıyorum bu lafı.
Şakayla karışık bu sözlerde hafif bir kıskançlık
seziliyor.
Daha önce çok konuşmuştuk. Rus kültüründe erkeklerin
fazla süslenmesi pek hoş karşılanmaz.
“Fazla süs delikanlıyı bozar,” diyorum gülerek.
“Tamam, ama fazla ifrata kaçmadan bakımlı olmak da
kötü bir şey değil aslında,” diyor Vladimir İvanoviç..
Genç Sovyet ülkesinin vatandaşlarını günlük hijyene
alıştırmak kolay olmamıştı. Bunun başlıca nedeni, aslında bunun için gerekli
koşulların mevcut olmamasıydı. Sadece az sayıda şanslı kişinin ayrı banyosu (ve
ayrı daireleri) vardı.
Kışlalarda, yatakhanelerde ve ortak dairelerde,
komünalkalarda hijyen uygulamaları, sıcak su eksikliğinden, her sabah
lavabolarda oluşan kuyruklara kadar birçok zorlukla karşılaşıyordu.
“Yoldaşlar, hızlıca yıkanın ve tıraş olun - komşunuzu
bekletmeyin.”
Bu, her sabah koridorlarda duyulan günlük komşu
uyarılarındandı.
***
O zamanlarda ünlenen bir şarkının "Alain Delon
kolonya içmez" (Ален Делон не пьет одеколон - Alain Delon
ni pyöt adekolon) sözü, Vyaçeslav Butusov'un şarkısındaki bu dize adeta bir tür
atasözü haline gelmişti.
“Alain
Delon, Alain Delon kolonya içmiyor.
Alain Delon, Alain Delon çift viski içiyor.
Alain Delon Fransızca konuşuyor.”
1985'te, alkol karşıtı kampanyanın başlaması
sonrasında, hoşnutsuzluk içeren eleştiriler yaygındı. Yaygın kanıya göre
şarkıya ilham veren de buydu.
Birçok kişi, Butusov'un "Alain Delon
kolonya içmez" şarkısını söylerken kastettiğinin bu olduğuna inanıyordu.
Bu arada, "Chypre" gibi bu kolonya da hala
satılıyor ve günümüzde erkek parfümlerinin bolluğuna rağmen popülerliğini
koruyor.
“Meğer Alain Delon'un adıyla piyasaya sürülen Fransız
malı bir parfüm de varmış. Parfümün reklamında ‘sıkıcı günlük hayattan kaçıp
dünya sinemasının efsanesinin bir gangster filminin dünyasına dalmayı hayal
edenler için bir peri masalı’ diye yazıyormuş,” diyor Vladimir İvanoviç.
Şarkının popülaritesi, ta Fransa’ya, kahramanı Alain
Delon'a kadar ulaşmıştı. Sonradan Rusya’yı ziyaretinde bir televizyon
programının konuğu oldu. Bu, Ivan Urgant ve Kanal 1'deki akşam
programı sayesinde gerçekleşti.
2012'de programın konuğu olan Delon, sunucunun ricası
ve önerisiyle tadımlık bir yudum kolonya bile içti.
***
Kuşkusuz bunlar bana ilginç
geliyor.
Zira bizde durum bambaşkaydı.
Aynı dönemlerde Türkiye’de
yabancı filmler genellikle orijinal seslendirmeleriyle ve Türkçe alt yazılarla
oynatılırdı. Yabancı filmlerin Türkçe dublajlı gösterimi ise pek nadirdi.
Yerli filmlere ise dublaj
yapılırdı.
İki ülkenin kültürleri
arasındaki farklılıklardan biri bu.
Aklıma tek tek benim
seyrettiğim bizim Yeşilçam filmleri geliyor.
Yeşilçam’da setten gelen ses diye bir şey yoktu.
Türkiye’de yerli filmlerin
dublaj sanatçıları tarafından yapılan seslendirmeleri sonradan, montaj
aşamasında stüdyoda eklenirdi. Kamera görüntüyü çeker, ama tüm sesler, oyuncu
replikleri de dahil stüdyoda yeniden kaydedilirdi.
Aslında, tabii ki günümüzün teknolojik imkanları o
zamanlar yoktu. Ayrıca sette senkron ses kaydı almak da zordu.
Bu yüzden de halkın
hayranlıkla izlediği, ayılıp bayıldığı ünlü starların gerçek sesleri
bilinmezdi.
Çoğu tiyatro kökenli çok başarılı dublaj sanatçıları
vardı.
Yeşilçam filmlerinde Belkıs Özener, Jeyan Tözüm
ve Pekcan Koşar gibi birçok ünlü dublaj sanatçısı, o dönemde sinema
oyuncularını seslendirerek filmlere olağanüstü karakterler
kazandırmışlardır.
Bu başarılı dublaj sanatçıları olmasa Türkan Şoray,
Filiz Akın, Fatma Girik, Muhterem Nur, Belgin Doruk, Ayhan Işık, İzzet Günay,
Kadir İnanır, Cüneyt Arkın, Göksel Arsoy, Fikret Hakan ve Tarık Akan gibi
Yeşilçam'ın dev oyuncularını bu kadar sever miydik acaba?
Mümkün olmazdı sanırım.
Kendi sesleriyle oynasaydılar belki de hayranları çok
büyük bir hayal kırıklığı yaşayacaktı.
Yeşilçam'da 1970'lerdeki kadın oyuncuların pek çoğunu
Jeyan Mahfi seslendirmişti. Çok yönlü bir sanatçı olan Jeyan Mahfi Ayral Tözüm
kimlerin kimlerin seslendirmesini yapmamıştı ki? Fatma Girik, Türkan Şoray,
Filiz Akın, Ahu Tuğba, Gülşen Bubikoğlu, Emel Sayın…
Belgin Doruk’tan duyduğumuzu sandığımız “Reca ederim
bu bahsi kapatalım.” sözlerini aslında Adalet Cimcoz seslendiriyordu.
Cüneyt Arkın’la bütünleşen “N’ayır! N’olamaz!” repliği
ise sanatçıyı seslendiren Abdurrahman Palay’dan çıkıyordu.
Aynı zamanda iyi bir oyuncu da olan Kemal Ergüvenç,
Hulusi Kentmen’in babacan rollerini sırtlayan o babacan sesin sahibiydi.
“Selvi Boylum Al Yazmalım” filminde Kadir İnanır’ı
seslendiren Pekcan Koşar Hababam Sınıfı serisinde de Tarık Akan’ı
seslendirmişti.
Ses sanatçısı Belkıs Özener, Türkan Şoray başta olmak
üzere Filiz Akın, Hülya Koçyiğit, Fatma Girik’in de seslendirmesini yapan bir
başka dublaj sanatçısıydı. “Azize” filminde Türkan Şoray’ın görüntüleri
eşliğinde dinlediğimiz şarkıları da aslında Belkıs Özener seslendiriyordu.
Bana en eğlendirici gelense Öztürk Serengil’in
filmlerindeki dublajdı.
Komedi sanatçısı Serengil,
sinemada "Adanalı Tayfur" karakteri ile meşhur olmuştu.
1960'lı yıllardan itibaren pek
çok Yeşilçam filminde Öztürk Serengil’i tiyatro sanatçısı Mücap Ofluoğlu
seslendirmişti. Mücap Ofluoğlu'nun dublaj
dehası sayesinde halk tarafından çok sevilmiş, uzun yıllar boyunca onun sesi
Serengil'in kendi sesi sanılmıştı.
Dublaj üzerinden yeni bir karakter yaratılmıştı.
“Yeşşe”, “kelaj” daha bir çok yeni sözcükler
uydurulmuştu. Gerçekten ilginç bir “dublaj” olayı idi.
Öztürk Serengil filmlerinde kullanılan “yeşşe”,
“kelaj”, “temem”, “abidik gubidik”,
“şepke”, "şepkemin altındayım" gibi sözcükleri yaratan
oluşturan tamamen Mücap Ofluoğlu olmuştu.
Bu çok sayıda çarpıtılmış Türkçe sözcük ve deyim kısa
sürede halkın diline düşmüş, bir anlamda da bu yeni deyişler Türk argosuna
girmişti.
Sokakta, kahvehanelerde, okullarda halkın dilinde
pelesenk olan bu sözcükler toplum yaşamına o kadar çok nüfuz etmişti ki o
dönemde ana muhalefet partisi CHP’nin lideri olan, devlet adamlığı ciddiyeti
ile tanınan eski
cumhurbaşkanı İsmet Paşa (İnönü)’ ya bile bir siyasi tartışma anında kendini
tutamayıp “yeşşe” dedirtmişti.
Gel de şimdi bütün bunları Vladimir İvanoviç’e anlat.
***
Soğuk Savaş döneminde komşu olmalarına rağmen
Sovyetler Birliği ve Türkiye sanki başka dünyalardan ülkelerdi.
Kültürler farklıydı. O yüzden de Vladimir İvanoviç,
haliyle benim anlattıklarımı başka bir gezegenden gelen birinin konuşmalarıymış
gibi dinliyordu.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder