Bir siyasi düşünür olarak Alexander Soljenitsin

 

Nikolay Rabotyazhev

Kaynak: https://www.ng.ru/

  

Soljenitsin, 20. yüzyıl Rus muhafazakâr düşüncesinin en önde gelen isimlerinden biridir.

 

11 Aralık 2018, büyük Rus yazar ve 1970 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Aleksandr Soljenitsin'in doğumunun 100. yıl dönümünü işaret ediyor. Ancak Soljenitsin sadece Rus edebiyatına değil, aynı zamanda neo-Slavsever görüşün önde gelen siyasi filozofu ve yayıncısı olarak da önemli katkılarda bulundu. Şüphesiz ki, 20. yüzyılda Rus muhafazakâr düşüncesinin en önde gelen temsilcilerinden biri olarak kabul edilebilir.

Günümüzde "muhafazakarlık" kavramı genellikle güçlü bir otoriter devlet, babacanlık, özgürlükten ziyade düzenin önceliklendirilmesi ve hatta Sovyet imparatorluğuna duyulan özlem gibi fikirlerle ilişkilendirilmektedir. Ancak Soljenitsin'in muhafazakarlığı oldukça farklıydı. Yazar, 19. yüzyılın ortalarında Alexei Khomyakov, Ivan Kireevsky, Ivan ve Konstantin Aksakov ve Yuri Samarin tarafından kurulan Slavofil entelektüel geleneğini sürdürdü ve yaratıcı bir şekilde geliştirdi. Soljenitsin için, klasik Slavofiller gibi, en önemli değer devlet değil, Rus halkı, onların eşsiz kimliğiydi. Devlete gelince, Ortodoks Rus okulunun muhafazakarları -Slavofillerden Soljenitsin'e kadar- onu yalnızca halkın korunması ve geliştirilmesi için bir araç olarak gördüler. Ivan Aksakov'a göre, güçlü bir devletin savunucuları, "kabı severler, içeriğini ihmal ederler." Slavofiller, Rus halkının özgür ulusal varlığının, sivil hakların, ifade özgürlüğünün, basın özgürlüğünün, dini vicdan özgürlüğünün ve zemstvo (yerel yönetim) sisteminin geliştirilmesinin güvence altına alınmasını gerektirdiğini savundular. Onların muhafazakarlığı belirgin bir liberal karaktere sahipti. 

Soljenitsin, Bolşevizmin sert bir eleştirmeniydi. Eserlerinin birçoğu, Sovyet rejiminin insanlık dışı ve baskıcı doğasını canlı ve ikna edici bir şekilde tasvir eder. Manevi kökenleri Smena Vekhi hareketine ve Nikolay Ustrialov'un Ulusal Bolşevizmine dayanan ve komünizmi Rusya'nın medeniyetinin benzersizliğinin bir tezahürü olarak gören solcu muhafazakarların aksine, Soljenitsin komünizmin esasen ulusal karşıtı bir olgu olduğunu ve SSCB'deki "sosyalizmin inşasının" Rus geleneklerinin ve yaşam biçiminin yıkımına yol açtığını savundu. Yazar, 1917 Ekim Devrimi'nin Rus tarihinin organik bir ürünü değil, tüm ulusal gelenekle felaket bir kopuş olduğuna inanıyordu. Soljenitsin, 1976'da Hoover Enstitüsü'nde (ABD) bir resepsiyonda, "Ekim öncesi Rusya'dan SSCB'ye geçiş bir devamlılık değil, neredeyse tam bir ulusal yıkımla sonuçlanan omurganın ölümcül bir kırılmasıdır" demişti. "Sovyet gelişimi, Rus gelişiminin bir devamı değil, tamamen yeni, doğal olmayan, kendi halkına düşman bir yönde çarpıtılmış halidir... 'Rus' ve 'Sovyet', 'Rusya' ve 'SSCB' terimleri yalnızca birbirinin yerine kullanılamaz, eşdeğer değildir, aynı doğrusal değildir, aynı zamanda uzlaşmaz bir şekilde karşıttır, tamamen birbirini dışlar." Düşünür, komünist ideolojinin Rus topraklarında neredeyse hiç kök salmadığına ve "Batı'dan üzerimize 'ileri ideolojinin' karanlık bir kasırgasının çöktüğüne" inanıyordu. Soljenitsin'e göre komünizm, 18. yüzyılın ateist Aydınlanmasından doğan ve bu nedenle ülkemize tamamen yabancı bir olgu olan Batı'nın radikal liberal hümanizminin bir "kuzenidir".

Yazar, 1960'ların aydınları arasında popüler olan "iyi Lenin" ve "kötü Stalin" efsanesini kararlılıkla reddetti. 1974 yılında "Yıkıntıların Altından" adlı derlemede yayımlanan "Nefesin ve Bilincin Dönüşü Üzerine" adlı makalesinde Soljenitsin, "Stalin, yeteneksiz olmasına rağmen, Lenin'in öğretilerinin ruhunun çok tutarlı ve sadık bir devamcısıydı" diye iddia etti ve Stalinist sosyalizm modelinin temel unsurlarının esasen Leninist dönemde şekillendiğini savundu. Bugün, yazarın haklı olduğu açıktır; totaliter yönetimin temelleri (tek parti yönetimi, polis terörü, medyanın devlet tekeli, sendikaların ve diğer kamu örgütlerinin parti-devlete tabi kılınması, emeğin militarizasyonu vb.) Lenin ve Troçki'nin Sovyet devletini yönettiği dönemde ülkemizde zaten atılmıştı.

Soljenitsin, komünizmin yalanlarını çürüten birinden çok daha fazlasıydı. Modern Batı uygarlığının manevi krizine dikkat çekti ve (Slavofilleri takip ederek) bu uygarlığın temelini oluşturan rasyonalist hümanizmi, materyalizmi ve seküler hümanizmi eleştirdi. Yazara göre, Batı'da bireysel özgürlük yozlaşmış, ahlaki sorumluluktan ve görev duygusundan yoksun bir özgürlüğe dönüşmüştü. Soljenitsin Avrupalılara şöyle yazmıştı: "Özgürlüğün anlamını unuttunuz. Avrupa onu ilk kurmaya kalkıştığında, Hristiyan dünya görüşünden doğrudan türetilen kutsal bir kavramdı. Bu özgürlük, insanın yücelmesine hizmet ediyordu. Değerlerin açığa çıkmasını sağlamayı vaat ediyordu. Bu özgürlük, erdem ve kahramanlığa giden yolu açıyordu. Ama bunların hepsi unutuldu." Yazara göre, Batı'da bir "özgürlük parçalanması" meydana gelmişti; Batı'nın özgürlük kavramı "neredeyse tamamen dış baskıdan özgürlüğe, devlet şiddetinden özgürlüğe indirgenmişti." Bu arada, Soljenitsin'e göre, yasal olarak güvence altına alınmış dış özgürlük kendi başına bir değer değildir; Bu, bir insanın ahlaki ve ruhsal mükemmelliğine ulaşmasının bir koşuludur ve bu da onun başlıca dünyevi amacıdır. Yazarın vurguladığı gibi, hayatın amacı sınırsız tüketim veya maddi genişlemede değil, ruhsal gelişimdedir. Bu nedenle, "dışsal özgürlük kadar, bir insanın ruhu için kirlenmemiş bir alana, ruhsal yoğunlaşma fırsatlarına ihtiyacı vardır."  

Akla doğal olarak şu soru geliyor: Soljenitsin'in liberalizme karşı tutumu neydi? Bunu cevaplamak için öncelikle liberalizmin iki çeşidi olduğunu (radikal ve muhafazakâr liberalizm) ve yazarın bunlara karşı tutumunun farklı olduğunu hatırlamalıyız. Ulusal gelenekle bağlantısı olmayan ve mevcut toplumsal düzeni genellikle yurtdışından ödünç alınan soyut modellere göre yeniden yapılandırmayı amaçlayan radikal liberalizm, elbette Soljenitsin tarafından kesin bir şekilde reddedilmiştir. Dahası, hem 20. yüzyılın başlarındaki yarı sosyalist ilkeleriyle Rus radikal liberalizmini hem de yazarın kendi sözleriyle "talihsiz Rusya üzerinde acımasız bir deney"i temsil eden 1990'ların radikal liberalizmini, Gaidar ve Çubais reformlarını şiddetle eleştirmiştir.

Soljenitsin, Rus radikal liberallerinin siyasi yelpazenin sağ kanadıyla haksız yere aynı çizgide yer aldıklarına inanıyordu. Yazar, "Sağ kanat, ülkenin geleneklerini koruyarak istikrarlı, durdurulamaz bir gelişmeyi savunan muhafazakarlardır" diye belirtiyordu. "Tırnak içindeki 'sağ'ımız bu insanlara benziyor mu?" Soljenitsin, 1990'ların Rus radikal liberallerinin 18. yüzyıl Fransızlarının ve Fransız Devrimi'nin manevi mirasçıları olduğuna ve bu nedenle ideolojik olarak Bolşeviklerin kuzenleri olduğuna inanıyordu. Yazar şöyle devam etti: "Ve uygulamalarında -Rusya'yı nasıl yağmaladıklarını, halkın servetinin nasıl yağmalanmasına izin verdiklerini, nüfusun yarısından fazlasını nasıl anında yoksulluğa sürüklediklerini gösterdiklerinde- Bolşeviklerin öz kardeşleridirler, bu yüzden yerleri sağ kanatta değil, aşırı soldadır."     

Ulusal geleneklere dayanan ve Rusya'nın tarihi köklerinden kopmayan, evrimsel değişime yönelik muhafazakâr liberalizm ise yazar için tamamen kabul edilebilirdi. Bu bağlamda, Soljenitsin'in "büyük bir liberal" olarak adlandırdığı Pyotr Stolypin'in reformlarına büyük bir sempatiyle yaklaştığını belirtmekte fayda var. Dahası, yazar özel mülkiyetin doğal hakkını kabul etti ("özel mülkiyet, insan faaliyetinin gerçek doğal koşuludur; aktif, motive olmuş işçileri teşvik eder"), ancak elbette insanı homo oeconomicus (modern neoliberaller arasında yaygın bir kusur) olarak asla görmedi. Yazara göre, ekonomik faaliyet de dahil olmak üzere her türlü insan faaliyeti, daha yüksek dini ve ahlaki hedeflere, kişilerarası değerlere tabi olmalıdır. 

Soljenitsin, 1990 yılında SSCB'de yaklaşık 30 milyon adet basılan "Rusya'yı Nasıl Yeniden İnşa Etmeliyiz?" broşüründe ülkemizdeki reformlara ilişkin pratik önerilerini özetledi. Bu eserinde, Sovyetler Birliği'nin çöküşünün kaçınılmaz olduğunu belirtti ve Baltık, Transkafkasya ve Orta Asya cumhuriyetlerinin yanı sıra Moldova'nın ve hatta muhtemelen Güney Kazakistan'ın da ayrılmasının tanınmasını savundu. Yazar, Sovyet imparatorluğunun çöküşünün Rus ulusal dirilişi için elverişli koşullar yaratacağına inanıyordu. "Bir imparatorluk için gücümüz yok! Buna ihtiyacımız yok, o yüzden omuzlarımızdan düşsün," diye yazdı ve şöyle devam etti: "Büyük bir imparatorluğu sürdürmek, kendi halkımızı öldürmek demektir. Neden bu karmakarışık yapı? Ruslar eşsiz kimliklerini mi kaybedecekler? On iki cumhuriyetin ayrılmasıyla, bu görünürdeki fedakarlıkla, Rusya tam tersine, değerli iç gelişimi için kendini özgürleştirecek ve nihayet dikkatini ve gayretini kendine yöneltecektir." Soljenitsin'e göre yeni Rus Birliği, Rusya, Ukrayna, Belarus ve Kuzey Kazakistan'ı kapsayacaktı. 

Broşürde, Ukraynalılara ve Belaruslulara Rusya'dan ayrılmamaları çağrısında bulunan bir "Ukraynalılar ve Belaruslulara Bir Söz" bulunması dikkat çekicidir. Yazar öncelikle Ukraynalılara seslenmiştir. Soljenitsin, "Bütün bunlar yakın zamanda uydurulmuş bir yalandır; ayrı, Rus olmayan bir dile sahip ayrı bir Ukrayna halkı neredeyse 9. yüzyıldan beri var olmuştur. Hepimiz, Nestor'un Kroniği'ne göre 'Rus topraklarının yemeye başladığı yer' olan değerli Kiev'den, Hristiyanlığın bize doğduğu yerden birlikte aktık. Aynı prensler bizi yönetti... Kiev Rus halkı aynı zamanda Moskova devletini de kurdu." Ukrayna'nın Rusya'dan ayrılması da bir insanlık trajedisi olurdu, çünkü "Ukrayna'yı ayırmak milyonlarca aileyi ve insanı bölmek anlamına gelir: Nüfusun ne kadar karışık olduğu; Rus çoğunluğuna sahip bölgeler; kaç kişinin iki milliyet arasında seçim yapmakta zorlandığı; kaç kişinin karışık kökenli olduğu; kaç kişinin karışık evlilik yaptığı - ve hiç kimse bunları 'karma' olarak görmemiştir." "Kardeşler! Bu acımasız bölünmeye gerek yok!" diye ısrar etti yazar.

Soljenitsin'in "Rusya'yı Nasıl Yeniden İnşa Etmeliyiz?" adlı eseri de ekonomik ve siyasi reform önerileri içeriyordu. Yazar, ülkemizin Batı ekonomik modellerini düşünmeden kopyalamaması gerektiğine ve planlı komuta ekonomisinden piyasa ekonomisine en sorunsuz geçişin, küçük ve orta ölçekli özel girişimlerin kapsamını en üst düzeye çıkarmak olduğuna inanıyordu. Post-komünist Rusya'nın siyasi sisteminin inşasıyla ilgili olarak Soljenitsin, "güçlü bir merkezi hükümetle, yerel yaşam haklarını sabırla ve ısrarla genişletmeyi" önerdi. Esasen, siyasi projesi, güçlü başkanlık otoritesi ile geniş yetkilere sahip yerel ve bölgesel özyönetimin bir kombinasyonunu öngörüyordu. Düşünür, "Düzgün bir şekilde kurulmuş yerel özyönetim olmadan, insanca bir yaşam olamaz ve 'sivil özgürlük' kavramının kendisi anlamını yitirir" diye vurguladı. Soljenitsin, yüzyıllarca süren ve şehir meclislerini, topluluk toplantılarını, Kazak özyönetimini ve zemstvoları içeren "küçük ölçekli demokrasi" geleneğinin yeniden canlandırılması çağrısında bulundu. Şüphesiz ki yazarın görüşleri, monarşiyi gelişmiş zemstvo özerk yönetimiyle birleştirmeyi savunan 19. yüzyıl Slavseverlerinin fikirlerinden etkilenmiştir. 

1991'den sonra Rusya'daki reformların seyri Soljenitsin'den güçlü bir tepki aldı. Yazar, 1991 Belovezh Anlaşmaları'na çok olumsuz tepki gösterdi, çünkü SSCB'nin dağılması 20 milyondan fazla Rus'un komşu ülkelerin vatandaşı olmasına yol açmıştı. Soljenitsin daha sonra şöyle yazdı: "SSCB'nin bölünmesi, pervasız bir aceleyle ve mümkün olan en kötü şekilde gerçekleştirildi... 1991'de, tek sağlıklı olasılık -eğer varsa- üç Slav cumhuriyetinin Kazakistan ile tek bir federal devlette gerçek, karşılıklı güvenli birleşmesi kaybedildi... Böyle bir birlik altında, Rus halkı -Ukrayna halkı gibi- bölünmezdi."

Rus liderliğinin 1992'de başlattığı radikal liberal ekonomik reformlar da yazar tarafından oldukça eleştirel bir şekilde değerlendirildi. "Kabinenin (Uluslararası Para Fonu ve Gaidar'ın) reform projesi"nin "halkı 'kurtarma' projesi değil, onlara acımasız bir 'şok' projesi" olduğunu belirtti. Soljenitsin, 1992'deki fiyat serbestleşmesinin, rekabet ortamı olmadan, tekelci üreticiler tarafından fahiş fiyatlara yol açtığını; "acımasız bir çılgınlıkla" uygulanan kapsamlı özelleştirmenin, ulusal zenginliğin yağmalanmasına denk geldiğini; ve banka mevduatlarının devalüasyonunun orta sınıfın başlangıcını yok ettiğini kaydetti. Yazar, "Komünizmi en çarpık, en acı verici, en absürt şekilde terk ediyoruz" diye belirtti. 1990'lardaki reformların sonuçları, Soljenitsin tarafından 1998'de yayınlanan "Çöküşte Rusya" adlı kitabında analiz edildi.  

Yazarın 1990'lardaki Rus liderliğinin dış politikasını da eleştirdiğini belirtmekte fayda var. Özellikle şu durumdan öfkelenmişti: "Belirsiz BDT toplantılarında, Rus liderliği, asıl vatanlarında aniden 'yabancı' olarak bulundukları bu yeni devletlerde Rus nüfusunun varlığının devamı için bile net bir şekilde konuşma cesaretini bulamıyor... Rus liderliği, Rus çıkarlarına yönelik herhangi bir önyargıdan kaçınmak için her türlü çabayı gösteriyor... Rus etnik grubu, Rusya'nın desteğinin bir sütunu olarak açıkça dahil edilmiyor." Soljenitsin ayrıca, o dönemde Andrei Kozyrev'in başkanlığını yaptığı Rus Dışişleri Bakanlığı'nın Rusya'nın ulusal çıkarlarını savunmayı fiilen reddetmesinden de rahatsızdı. Yazar, "her ülkenin kendi ulusal çıkarları vardır ve bunları savunmak şovenizm değildir" diye vurguladı.

1990'lardaki reformlar, başlatıcılarına göre, Rusya'da demokrasiyi inşa etmeyi amaçlıyordu. Ancak Soljenitsin'in görüşüne göre, ülkemizde gerçek demokrasi ortaya çıkmadı. Yazar, 1994 yılında, anavatanına döndükten kısa bir süre sonra, "Halkımız şu anda kendi kaderinin efendisi değil. Bu nedenle demokrasiye sahip olduğumuzu söyleyemeyiz" diye belirtti. Demokrasinin en önemli sosyal sütunu olan ekonomik olarak bağımsız birey, mal sahibi, mülk sahibi figürünün Rusya'da son derece zayıf olduğunu savundu. Soljenitsin, Eylül 1994'te Rostov Üniversitesi'nde yaptığı konuşmada, "Büyük liberalimiz -ve diğer tanımlarına inanmayın- Pyotr Stolypin'in dediği gibi: demokrasi her şeyden önce bir vatandaşı, bir mal sahibini gerektirir" dedi. "Bizde bu yok." Bir ay sonra, Devlet Duma'sına hitaben yaptığı konuşmada yazar tekrar vurguladı: "Mülk ve özellikle de toprak, emek ve beceri sahibi insanlara ait olmalı, geçici hayallere değil." "Kitlelerin ekonomik bağımsızlığı olmadan demokrasi olmaz." Yazar, 1990'lardaki Rusya'daki yönetim biçimini oligarşi, yani "sınırlı, kapalı bir insan grubunun yönetimi" olarak nitelendirdi; bu grup, komünist nomenklaturanın üst ve orta kademelerindeki temsilcileri ve büyük, yeni zengin mülk sahiplerini (yazarın deyimiyle "yakında zengin olacakları") içeriyordu. 

Yazar, perestroyka ve perestroyka sonrası reformların yıkıcı sonuçlarını öncelikle "yetkililerin, yabancı modelleri beceriksizce ödünç alarak, halkın hem girişimini hem de zihniyetini, ayrıca Rusya'nın yüzyıllardır süregelen manevi ve sosyal geleneklerini tamamen göz ardı etmelerine" bağladı. Ulusal geleneklere ve temellere dayalı halk egemenliğinin savunucusu olan Soljenitsin, demokrasinin vatanseverliğe karşıt olmaması gerektiğini, aksine demokratik ve vatansever değerlerin organik olarak birleşmesi gerektiğini savundu. Yazar, "Demokrat kelimesinin küfür haline geldiği ülkeye yazıklar olsun," diye belirtti. "Ve vatansever kelimesinin küfür haline geldiği ülke kaybedilmiştir." Bizim görüşümüze göre, bu çok doğru bir görüştür. Sonuçta, çağdaş Alman muhafazakâr siyaset felsefecisi Günther Rohrmoser'in de belirttiği gibi, tüm büyük demokrasiler demokrasi ve ulusal bilincin birliğinden güç alırlar.

Özetlemek gerekirse, Soljenitsin'in Rus sağcı, "beyaz" muhafazakarlığının siyasi felsefesinin oluşumuna önemli bir katkı sağladığını belirtiyoruz. Bu muhafazakarlık öncelikle "halkı korumaya", eşsiz manevi kimliğini muhafaza etmeye ve ulusal kültürün "muhafazakar-koruyucu" ve "yaratıcı-yenileyici" ilkeleri arasında bir denge kurmaya yöneliktir. Bu açıdan, güçlü bir devleti Rus medeniyetinin en yüksek değeri olarak ilan eden İzborsk Kulübü ve "Zavtra" gazetesinin solcu muhafazakarlığından ve öncelikle bürokratik kurumun mutlak gücünü korumayı ve Rusya'yı "dondurmayı" amaçlayan Birleşik Rusya'nın bürokratik muhafazakarlığından temelden farklıdır. 

Bizim görüşümüze göre, Soljenitsin'in birçok fikri modern liberal ve aydınlanmış Rus muhafazakarlığının temelini oluşturabilir. Bununla birlikte, yazarın siyasi liberalizm fikirleriyle ilişkisinin karmaşık olduğu akılda tutulmalıdır. Örneğin, Soljenitsin'in siyasi çoğulculuğa karşı tutumu belirsizliğini koruyor. Batı'daki çok partili sisteme ve Rusya'da ortaya çıkan çok partili sisteme karşı önemli ölçüde şüphecilik ifade etti ve rakiplerini -Rus tarihini önyargılı bir gözle yorumlayan sol liberal ve sosyalist eğilimli göçmen yazarları- "çoğulcular" olarak adlandırdı. Soljenitsin'in kendisi her zaman seçmenlerin bir partiye değil, tanıdıkları bir adaya oy verdikleri çoğunlukçu bir sistem altında seçimleri savundu. Yazarın çok partili sisteme yönelik temel reddinin, Slavofillerden miras aldığı organik-konsilci toplum anlayışıyla bağlantılı olması muhtemeldir (sonuçta, Rus toplumu tek bir organizma ise, sosyo-politik çatışmalar ve bunları siyasi düzeyde yansıtan partiler arasındaki mücadele için hiçbir temel yoktur).

Bir başka soru da ortaya çıkıyor: Soljenitsin'in sosyalist fikre yönelik tam ve koşulsuz kınaması, Rus felsefi düşünce geleneğine uyuyor mu? Her halükarda, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarındaki Rus düşünürlerin çoğu – Vladimir Solovyov, Nikolay Berdyaev, Sergey Bulgakov, Georgy Fedotov ve Fyodor Stepun – sosyalizm fikrinde bir miktar doğruluk payı olduğunu kabul etmişlerdir (ancak Marksist yorumunu reddetmişlerdir). Görünüşe göre Rus aydınlanmış muhafazakarlığı sadece liberal değil, aynı zamanda bazı sosyalist değerleri de içermelidir.

Soljenitsin'in siyasi ve felsefi mirası şu anda Rusya'da büyük bir talep görmüyor. Ülkemizde hâlâ diğer muhafazakâr ideoloji biçimleri egemen durumda. Ancak büyük Rus yazar, düşünür ve peygamberin fikirlerine dayanan liberal muhafazakârlığın zamanı henüz gelmeyecektir.

 

Yazar hakkında: Nikolai Vladimirovich Rabotyazhev, siyaset bilimi alanında doktora adayı ve IMEMO RAS'ta önde gelen bir araştırmacıdır.

"Rusya - Türkiye 105 Yıl ve Üzeri"

"Rusya - Türkiye 105 Yıl ve Üzeri" başlıklı uluslararası medya forumu Moskova'da düzenlendi.

Kaynak: https://ujmos.ru/

 (Fotoğraflar: Aleksandr Ruzayev)

22 Nisan 2026'da, Moskova Devlet Pedagoji Üniversitesi'nde "Rusya - Türkiye 105 Yıl ve Üzeri" Uluslararası Medya Forumu düzenlendi. Etkinlik, Moskova Gazeteciler Birliği, A.M. Gorçakov Kamu Diplomasisi Fonu, Rus Barış Vakfı ve Moskova Devlet Pedagoji Üniversitesi tarafından, Büyük Asya Medya Grubu'nun bilgi desteğiyle organize edildi. Forum, çok yönlü iş birliğinin sağlam temellerini atan RSFSR ve Türkiye arasındaki Moskova Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması'nın imzalanmasının 105. yıldönümüyle aynı zamana denk gelecek şekilde planlandı.

Moskova Hükümeti Bakanı ve Moskova Dış Ekonomik ve Uluslararası İlişkiler Dairesi Başkanı Sergey Evgenievich Cheremin, resmi açılış törenine katıldı. Konuşmasında, Rus başkenti ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki işbirliğinin dinamiklerini detaylandırdı. Cheremin, ilişkilerin yakın ve verimli olduğunu belirterek, geçen yıl karşılıklı ticaret hacminin yaklaşık 30 milyar dolara ulaştığını kaydetti. Aralarında büyük inşaat şirketlerinin de bulunduğu onlarca Türk şirketi, Moskova ekonomisinde başarılı bir şekilde faaliyet gösteriyor.

Bölüm Başkanı, özellikle Ankara ve diğer büyük Türk şehirleri, başta İstanbul olmak üzere, ile ortaklıklara büyük önem verdi. Sergey Çeremin şunları vurguladı:

"İstanbul, büyüklük, nüfus ve gelişim dinamikleri açısından Moskova'ya çok benziyor. Bugün, Avrasya'daki en büyük iki kentsel yığılmayız. İstanbul ile birlikte, dünyanın dört bir yanındaki diğer mega kentler tarafından da desteklenen çeşitli girişimleri sıklıkla teşvik ediyoruz."

Moskova'nın yakın zamanda tarihi ve kültürel mirası korumaya adanmış olan Miras İstanbul sergisine aktif olarak katıldığını ve Moskova standının en iyilerden biri olarak kabul edildiğini açıkladı. Dahası, forum, bir sonraki Miras İstanbul sergisinin Rusya'nın başkentinde düzenlenmesi için bir girişim başlattı.

Sergey Çeremin'e göre, güçlü insani bağların bir diğer teyidi de yakında açılacak anıtlar olacak: Ankara'da Yuri Gagarin'in, Moskova'da ise seçkin Türk şair Yunus Emre'nin anıtları dikilecek. Bakan, Rusya'ya yönelik bilge ve dengeli politikası için Türk liderliğine içten teşekkürlerini ifade ederek, zorlu uluslararası duruma rağmen iki ülke arasındaki bağların aynı derecede güçlü ve yakın kaldığını belirtti.

Forumda ayrıca "Rusya-Türkiye: 21. Yüzyılda Siyasi Diyalog ve Ortaklığın Sosyal Bağlamı" başlıklı bir genel oturum ve tematik bölümler de yer aldı. Her iki ülkeden gazeteciler, medya temsilcileri, akademisyenler ve uzmanlar, dezenformasyona karşı sürdürülebilir medya ortaklıklarının geliştirilmesi, ülkelerin medyada karşılıklı imajı ve insani ve ekonomik işbirliğinin temeli olarak kültürel klişeler ve gerçeklik konularını ele aldılar.

Rusya - Türkiye, 105 seneden fazlası

Kaynak: https://ujmos.ru/65760-2/

Rus ve Türk medya temsilcileri tarihi anımsayarak gelecekteki iş birliğini ele aldılar.

22 Nisan 2026'da Moskova'da "Rusya - Türkiye, 105 yıl daha" başlıklı medya forumu düzenlendi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın resmi temsilcisi Maria Zakharova, 16 Nisan 2026'da Rusya Dışişleri Bakanlığı'nda düzenlenen bir bilgilendirme toplantısında bu olayı duyurdu .

Moskova Gazeteciler Birliği'nin Gorçakov Kamu Diplomasisi Fonu'nun desteğiyle düzenlediği uluslararası medya forumunun, iki ülke arasındaki siyasi diyaloğu ve insani ortaklığı güçlendirmeye yönelik ortak çabaları yoğunlaştırmayı amaçladığını belirtti.

Forumun yaklaşan programını açıklayan diplomat, programın "Rusya-Türkiye: 21. Yüzyılda Siyasi Diyalog ve Ortaklığın Sosyal Bağlamı" başlıklı bir genel oturumun yanı sıra insani işbirliği, medya, kültürel değişimler ve gençlik girişimlerine ayrılmış bölümler içerdiğini vurguladı.

Çok yönlü Rus-Türk işbirliği bağlamında, iki ülkenin gazetecilik camiaları arasında doğrudan diyaloğun geliştirilmesine geleneksel olarak özel önem verildiğini belirtmek gerekir.

2023 yılında Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, uzmanlaşmış bir yuvarlak masa toplantısının katılımcılarına yaptığı konuşmada, olumlu bir bilgi ortamı yaratmak için önde gelen medya kuruluşları arasında pratik işbirliğinin gerekliliğini vurgulamıştı.

22 Nisan 2026'da Moskova Devlet Pedagoji Üniversitesi'nde düzenlenen uluslararası medya forumu, bu çalışmanın bir devamı niteliğindeydi.

Ana düzenleyicilerin yanı sıra, uluslararası medya forumunun eş düzenleyicileri arasında Rus Barış Vakfı, Rusya Devlet Çağdaş Tarih Arşivi, Rusya Dışişleri Bakanlığı, Greater Asia TV kanalı ve Yurttaşlar: Ortak Davaya Katkı adlı kamu girişimi yer aldı.

Forum, her iki ülkeden hükümet yetkililerini, uluslararası kuruluşları, uzmanları, bilim insanlarını ve medya temsilcilerini bir araya getirdi.

Etkinliğin temel konuları Rusya ve Türkiye arasında siyasi diyaloğun güçlendirilmesi, ekonomik ortaklığın geliştirilmesi ve insani, kültürel, bilimsel ve eğitim alanlarında iş birliğinin genişletilmesiydi.

Genel oturumun moderatörlüğünü Big Asia medya grubunun CEO'su Alexander Lebedev yaptı. 

Etkinliğin açılış konuşmasını Rusya Devlet Başkanı'nın Küresel Alanda Kültürel İşbirliği Özel Temsilcisi Mihail Şvydkoi yaptı.

İki ülke arasındaki zengin halkla ilişkilere dikkat çekti. Medya alanı da dahil olmak üzere çok sayıda ortak etkinlik şu anda devam ediyor. Rus ve Türk gazeteciler arasındaki etkileşimin ve ortak çalışmaların, iki halk arasındaki karşılıklı anlayışı geliştirmeye yardımcı olduğuna inanıyor.

Moskova Dış Ekonomik ve Uluslararası İlişkiler Dairesi Başkanı Sergey Çeremin, konuşmasında Rus başkenti ile Türkiye arasındaki yakın ve verimli ilişkilere dikkat çekti. Geçen yıl karşılıklı ticaret hacmi yaklaşık 30 milyar dolara ulaştı. Aralarında büyük inşaat şirketlerinin de bulunduğu onlarca Türk şirketi şehirde faaliyet gösteriyor. Sergey Çeremin, Moskova şehrindeki gökdelenlerin inşasında Türk inşaatçıların katılımını, bunların yarısının Türk inşaat şirketleri tarafından inşa edilmesini, bu işbirliğinin çarpıcı bir örneği olarak gösterdi.

Ayrıca Moskova'nın Ankara ve başta İstanbul olmak üzere diğer büyük Türk şehirleriyle hızla gelişen ilişkilerine de dikkat çekti.

Sergei Cheremin, "Bugün Avrasya'daki en büyük iki kentsel yığılma bölgesiyiz," diye vurguladı.

Moskova Gazeteciler Birliği Birinci Sekreteri Lyudmila Shcherbina ise , 15.000'den fazla üyesiyle ülkenin en büyük bölgesel medya temsilcileri birliğini tanıttı. Birlik, her yıl çok sayıda etkinlik düzenliyor; bunlar arasında, bugüne kadar birçok gazetecinin hayatını kurtarmaya yardımcı olan "Kale" kursları da yer alıyor.

Türk gazeteci ve yazar Hakan Aksay, iki ülke arasındaki ilişkilerin tarihine vurgu yaptı. 1917 Ekim Devrimi'nden sonra Türkiye'ye gelen göçmenlerin, özellikle kültürel alanda, Türkiye'nin sosyo-ekonomik hayatı üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu hatırlattı.

Rus-Türk ilişkilerindeki bir sonraki aktif temas dalgası, Rusların mekik ticareti geliştirdiği 1990'larda yaşandı.

Sonuç olarak, Hakan Aksay, ikili insani temasların geliştirilmesi ve analiz edilmesi için bir platform görevi görecek ortak bir kamu forumu oluşturulmasını önerdi.

Foruma ayrıca A.M. Gorçakov Kamu Diplomasisi Fonu Genel Müdür Yardımcısı Sergei Orlov , Rusya Devlet Çağdaş Tarih Arşivi Müdürü Igor Permyakov , Uluslararası Televizyon ve Radyo Akademisi Başkanı Leonid Mlechin , Moskova Devlet Pedagoji Üniversitesi Halkla İlişkiler Rektör Yardımcısı Tatyana Vladimirova , Türkiye'deki Rus Vatandaşları Örgütleri Koordinasyon Konseyi üyesi Alexander Babaev , Forum hazırlık koordinatörü Galina Karavaeva'nın yanı sıra diğer uzmanlar, gazeteciler ve akademisyenler de katıldı.

Genel kurul oturumunu özetleyen Alexander Lebedev, Rusya ve Türkiye arasındaki ilişkilerin gelişme potansiyelinin yüksek olduğuna olan güvenini dile getirdi. Bu durum, forumun adında da yansıtılmaktadır. Her iki ülke de birçok alanda iş birliğini geliştirmeye devam etmeyi hedeflemektedir. Akkuyu Nükleer Santrali inşaatı da dahil olmak üzere büyük ortak projeler devam etmekte ve Rusya'dan gelen turist akışı yeni rekorlar kırmaya devam etmektedir. Büyük Asya Genel Direktörü, Forumun amacının iki ülke arasındaki olumlu iş birliği gündemini daha da ilerletmek olduğunu belirtti.

Genel kurulun ardından forum, bölüm tartışmaları şeklinde devam etti.

Oturumu Alexander Lebedev yönetti, Andrey Alferov ise eş sunuculuk yaptı. Oturumda hem insani yardım ve eğitim alanlarındaki iş birlikleri hem de güncel medya konuları ele alındı.

Bu bağlamda, Türk üniversitelerini, özellikle Yeditepe Üniversitesi Rus Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi ve uluslararası ilişkiler koordinatörü Sayın Turaj Aliyeva temsil ederek, "Türkiye'de Rus Dili: Talep ve Sistem Arasında, Türkiye'deki Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Dil Olarak Rusça Öğretiminin Yapısal Özellikleri" başlıklı bir konuşma yaptı ve Rus dili ve edebiyatı öğretimi deneyimlerinden bahsetti. Aliyeva, bugün Türkiye'de 15 devlet üniversitesinde ve bir özel üniversitede Rus dili ve edebiyatı eğitimi verildiğini belirtti.

Rus uzmanlar ise bilim ve eğitim alanına yönelik yeni modeller sunmanın yanı sıra yapay zeka ve siber güvenlik alanlarında fikri mülkiyetin korunması konusuna da değindiler.

Bu bölümde, ikili ilişkilerin geliştirilmesinde kamu diplomasisinin rolüne önemli ölçüde dikkat çekildi.

"Vatandaş: Ortak Davaya Katkı" adlı kamu girişimi projesinin başkanı, uluslararası ekonomist ve ekonomi doktora adayı Omar Farizov, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü'nün kurulmasına yol açan çalışmalara katıldığını açıkladı.

Ona göre, Türkiye Cumhurbaşkanı Turgut Özal ve Başbakan Süleyman Demirel'in katılımıyla İstanbul'da düzenlenen uzmanlar zirvesi , öncelikle petrol ve doğalgaz sektöründeki iş birliği перспектиfleri üzerine odaklandı.

Konuşmacının da vurguladığı gibi, bugün ikili ilişkiler temelden yeni bir seviyeye ulaşmıştır; bunun en açık örneği ise Rusya'nın Türkiye'de Akkuyu nükleer santrali inşa etmesi gibi amiral gemisi niteliğindeki bir projenin hayata geçirilmesidir.

Ömer Farizov, 1980'lerin sonu ve 1990'ların başında Sovyetler Birliği'nde kurulan Türk sermayeli ortak girişimlerin olumlu deneyimini de hatırlattı. Bu ticari yapıların Rus-Türk turizm alışverişinin gelişmesinde önemli bir rol oynadığını ve her iki ülkedeki gelişimine önemli katkı sağladığını değerlendirdi.

Uzman, dünyadaki jeopolitik durum ve bunun Rusya ile Türkiye arasındaki ikili ilişkilere etkisi hakkında konuşurken, tarihsel bir bakış açısıyla, yıkıcı siyasi rejimlerle ittifak kuran devletlerin nihayetinde kendi yarattıkları yıkıcı eğilimlerin kurbanı olduklarını belirtti.

Omar Farizov, yurt dışında yaşayan vatandaşlarla iş birliğini geliştirmek ve kardeş şehir hareketi aracılığıyla etkileşimleri artırmak da dahil olmak üzere, kamu diplomasisi araçlarının daha aktif bir şekilde kullanılmasının öneminden bahsederken, Rusya ve Türkiye'nin kardeş şehirler toplantısının düzenlenmesini önerdi. Bu toplantının, belediye düzeyinde deneyim alışverişinin genişletilmesini ve iki ülke arasında kamu diplomasisi yoluyla yatay bağların güçlendirilmesini kolaylaştırabileceğini belirtti.

Ayrıca, 2026 yılının Rusya'da Devlet Duma seçimlerinin yapılacağı yıl olduğunu ve Türkiye'nin kendi seçim döngüsünün de yakında başlayacağını belirtti. Bu koşullar altında, iki ülkenin medya toplulukları ve sivil toplum kuruluşlarının iç siyasi süreçlere ilişkin objektif bilgi aktarımı sağlamak için ortak çabalarının özellikle önemli olduğuna inanıyor.

Stolica Kültür ve Eğitim Derneği (Antalya) Başkanı ve Türkiye'deki Rus Vatandaş Dernekleri Koordinasyon Konseyi üyesi Alexander Babaev, Türkiye'de yaşayan Rus vatandaşlarıyla etkileşim konusunu ele aldı ve insani diyaloğu güçlendirmede vatandaş derneklerinin önemli potansiyelinin dikkate alınmasının önemini vurguladı.

İki ülkenin belediyeleri arasındaki işbirliği bağlamında diasporanın çabalarının birleştirilmesinin, sivil toplum düzeyinde bir güven ortamı yaratmaya hizmet ettiğini doğruladı.

Panel tartışması, 21. yüzyılda Rusya ve Türkiye arasındaki medya diyaloğuna odaklandı. Tartışmaya Russia Today, TASS, Rossiyskaya Gazeta ve STS'den yöneticiler ve uzmanların yanı sıra önde gelen Türk yayınları Millet ve Sözcü'den köşe yazarları katıldı.

Ana tema, dezenformasyonla mücadele etmek ve sürdürülebilir medya ortaklıkları kurmaktı.

Özellikle Russia Today'in baş editör yardımcısı Alexei Nikolov, saygın medya kuruluşlarında sunulan bilgilerin kendi değerlendirmelerini yapma hakkına sahip olduklarını iddia eden ve bu bilgilerin yerine kendilerine ve sahiplerine fayda sağlayan güvenilmez içerikler koymayı amaçlayan, kendilerini "gerçek kontrolü firmaları" olarak adlandıran kuruluşların aktif olarak kurulmasına dikkat çekti.

Ayrıca, kendi kendini değerleme firması olarak ilan edenlere ilişkin uluslararası yargı uygulamalarının olumsuz olduğunu ve bu durumun bu yıkıcı eğilimle mücadeleyi zorlaştırdığını belirtti.

Katılımcılar, her iki ülkenin profesyonel camiaları için en önemli zorluklardan birinin, medya kuruluşlarının tartışmalı konularda kamuoyunu körükleyen haber gündemlerine odaklanmaktan kaçınması ve bunun yerine olayların yapıcı ve objektif bir resmini sunması olduğu konusunda hemfikir oldular. Bu bağlamda, Forum katılımcıları, gerçekleri kontrol etmek ve sahte haberleri derhal çürütmek için ortak bir Rus-Türk platformu oluşturma olasılığını görüştüler.

Sonuç olarak, medya forumuna katılanlar, Rusya ve Türkiye arasındaki ortaklığın sabit olmadığını ve küresel durumdaki değişikliklere duyarlı olduğunu, ancak medya alanında düzenli ve dürüst diyaloğun güveni korumak ve ulusal çıkarlar arasında denge kurmak için gerekli bir araç olmaya devam ettiğine olan inançlarını dile getirdiler.

Rusya-Türkiye işbirliğinin yoğunlaşması, Forumun açılışından bir gün önce, 21 Nisan'da Rusya-Türkiye parlamenter istişarelerinin yapılmasıyla da teyit edilmiştir. Türkiye Federasyon Konseyi Başkan Yardımcısı ve Rusya ile Dostluk Grubu Başkanı Murat Baybatur ile yaptığı görüşmede Konstantin Kosachev , Türkiye tarafının Rusya karşıtı yaptırımlara katılmayı reddetmesinden ve Ukrayna ihtilafına ilişkin tutarlı ve sorumlu duruşundan dolayı teşekkür etti. Senatör ayrıca Ankara'nın, Rusya ve Ukrayna arasında olası müzakereler için İstanbul'u bir platform olarak sunmaya devam etme isteğini de özellikle vurguladı. 

Irina Shelekhova , Moskova Gazeteciler Birliği üyesi.

Bir asrı aşan dostluk

Osman Nuri Cerit

Kaynak: https://anlatilaninotesi.com.tr/

 

Türkiye Rusya ilişkilerinin 105’inci yılı gazeteciler tarafından ele alındı.

Moskova Devlet Pedogoji Üniversitesi’nde Rusya Gazeteciler Birliği tarafından "Rusya-Türkiye 105 yıl artı” Medya Forumu düzenlendi.

Rus ve Türk gazeteciler iki ülke ilişkilerinin güçlenmesi için atılacak adımları ele aldı.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin ilk dış politika belgesi, 26 Nisan 1920 tarihinde Sovyet Rusya’ya yapılan başvuruydu. Mustafa Kemal Atatürk’ün imzasını taşıyan bir mektup, diplomatik ilişkiler kurulması için resmi bir teklif ve Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesinde yardım talebiyle Moskova’daki Vladimir Lenin’e gönderildi.

Sovyet yönetimi, Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki milli mücadeleye maddi ve manevi destek verdi. Bunun ilk aşaması olarak 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması imzalandı. Her iki ülke karşılıklı diplomatlar göndererek ikili ilişkilerin gelişmesine yönelik adımlar attı.

Mustafa Kemal Paşa, cumhuriyetin ilanından sonra da dış politikada barışçıl bir süreç izlemekle birlikte, komşuları ile de ilişkilerini geliştirme politikasını yürüttü. Musul Meselesi dış politikanın en önemli başlıklarından birisini oluşturdu.

İngiltere’nin girişimleri ile Musul’un Misak-ı Milli dışında kalması önemli bir mesele oluşturdu. Sovyetler Birliği de aynı dönemde batılı devletlerle sorunlar yaşadı. Böyle olunca da Türkiye ve Rusya, Batılı devletlerin kendilerine karşı yürüttüğü politikaların neticesi olarak işbirliğini arttırdı.

17 Aralık 1925 tarihinde imzalanan Türkiye - Sovyetler Birliği dostluk ve saldırmazlık antlaşması ile iki ülke arasında dostluk pekiştirilmiş oldu.

 

Dostluğu güçlendirmek için atılacak adımlar konuşuldu

Aradan geçen bir asrın ardından iki ülkenin dostluk ilişkileri Moskova’da düzenlenen bir forum ile yeniden gündeme geldi. “Rusya-Türkiye 105 yıl artı” Medya Forumu için Moskova’da düzenlendi.

Rusya Gazeteciler Birliği’nin organize ettiği toplantıya Türkiye’den davet edilen gazeteciler katıldı. Forma Türk-Rus gazetecilerin yanı sıra, Rusya’dan bazı yetkililer, Türk Büyükelçiliği’nden bir görevliler, akademisyenler ve öğrencilerden oluşan geniş bir katılım sağlandı.

Moskova Devlet Pedogoji Üniversitesi’nde gerçekleştirilen toplantıda iki ülke arasında bir asrı geride bırakan dostluk elen alındı. İki ülke arasındaki, kültüre ve tarihi ilişkilerin yanı sıra akademik ve güncel konulardaki iş birlikleri de değerlendirildi.

‘Basında işbirliği önerisi’ toplantıların açılış konuşmasını Rusya Devlet Başkanı Putin’in uluslararası kültürel iş birliği ve medya özel temsilcisi Mihail Şvıdkoy yaptı. İki ülke arasındaki ilişkilerin yoğunluğu üzerinde duran Şvıdkoy, gazetecilerin yayınlarının iki halk arasındaki karşılıklı anlayışın gelişmesine katkı sağlayacağını ifade etti.

Şvıdkoy bu nedenle Türk ve Rus gazeteciler arasındaki iş birliğinin genişletilmesinin önemli bir alan olduğunu söyledi.

 

‘İki ülkede karşılıklı anıtlar dikilecek’

Moskova Dış Ekonomik ve Uluslararası İlişkiler Departmanı Başkanı Sergey Çeryomin ise Moskova ile Türkiye arasındaki yakın ve verimli ilişkiler üzerinde konuştu. Gayrimenkul başta olmak üzere onlarca Türk şirketinin Rusya’da faaliyet gösterdiğini belirten Çeryomin, Moskova’daki gökdelenlerin yarısının Türk inşaatçılar tarafından yapıldığını vurguladı.

Çeryomin, “İstanbul, büyüklüğü, nüfusu ve gelişim dinamiği bakımından Moskova’ya çok benziyor” dedi. İki ülke arasında dostluğun simgesi olarak anıtlar dikileceğini belirten Çeryomin "Moskova’da Yunus Emre Parkını ve anıtını açacağız. Türkiye’de ise uzaya çıkan ilk insan olan Gagarin anıtı açılacak. Bu adımlar iki ülkenin dostluğunu simgesi olacak” dedi.

 

‘Forumda ele alınan başlıklar’

Forumda tarihten, sanata, bilimden akademiye, güncel konulardan iki ülke liderlerinin birbirleri ile sürdürdükleri yakın diyaloga kadar pek çok konu ele alındı.

Forumda şu mesajlar dikkat çekti:

-Türkiye ile Rusya ilişkilerin artırılmasına büyük önem verildiği ve bağların güçlendirilmesine yönelik çalışmaların artığına" vurgu yapıldı.

-Türkiye’nin bölgedeki arabuluculuğu ve Ukrayna ile ilgili gelişmelerdeki barış çabaları takdir edildi.

-İki ülkenin birçok alanda iş birliğini sürdürmesi ve bunu alanları artırmayı hedeflemesi gerektiği mesajı verildi.

-Akkuyu Nükleer santralinin iki ülkenin birlikte çalıştığı büyük projelerden biri olduğunun altı çizildi.

-Rusların Türklerle yaptığı evliliklerin arttığı ve bunun da iki ülke insanının yakınlığını göstermesi açısından önemli olduğu dile getirildi.

-Akademik alanda Rusya ve Türkiye’de eğitim alan gençlerin sayısına dikkat çekildi.

-Rusların özellikle Antalya bölgesini çok sevdiğini ve tatil tercihlerinin burası olduğunu vurgulandı.

-Rusların özellikle Türklerin misafirperverliğinden duydukları memnuniyet dile getirildi.

 

Karlov’un eşinden mesaj

Türkiye’de görev yaptığı sırada terör saldırısı sonucu hayatını kaybeden Rusya’nın Ankara Büyükelçisi Andrey Karlov’un eşi Marina Karlov’da foruma katılan isimler arasında yer aldı.

Türk gazeteciler ile sohbet eden Karlov şunları söyledi:

“Benim eşim bir terör saldırısı sonucu hayatını kaybetti. Bir teröristin yaptığı saldırının o ülkenin diğer insanları ile alakası yok. En kötü dostluk savaştan daha iyidir. Bu nedenle iki ülkenin dostluğunun güçlenmesi önemli. Türkiye ve Rusya ilişkilerinin her geçen gün artması ve bu dostluğun daha da güçlenmesi gerektiğine inanıyorum."

Türk-Rus yakınlaşmasının sembolü: Taksim Cumhuriyet Anıtı

Kaynak: Vikipedi, özgür ansiklopedi

 

Anıtta Atatürk'ün ardında bulunan Sovyet general Mihail Frunze ve Kliment Voroşilov'un heykelleri Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'ye yapılan Sovyet yardımına duyulan minnettarlığı simgeler.

 

Taksim Cumhuriyet Anıtı, İstanbul, Taksim Meydanı'nda bulunan anıt. İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica'ya yaptırılan,[1] iki genç Türk; Hadi (Bara) Bey ve Sabiha (Bengütaş) Hanım'in yardımlarıyla, anıt 1928'de tamamlanmıştır. 8 Ağustos 1928'de açılan anıtın, kaide ve çevre düzeni mimar Giulio Mongeri tarafından yapılmıştır.

Tarihçe

Planlanması

Cumhuriyet dönemi anıtları, ilk defa figüratif bir anlatımla Atatürk'ü ve kurulan yeni düzeni topluma tanıtan heykellerdir. Bu döneme ait anıtların yerleşim planlamasında önlerinde tören yapılacağı göz önünde tutularak çevre düzenlemesi yapılmıştır. Sunay Akın tarafından aktarılan bilgiye göre; bu sebeple cumhuriyetin yeni gösteri alanı olarak seçilen Taksim Meydanına anıt yapılması için dünya çapında bir yarışma düzenlenir. Yarışmayı İtalyan Pietro Canonica kazanır. Bunun üzerine 1925 yılında dönemin İstanbul milletvekili Hakkı Şinasi Paşa'nın başkanlığında oluşturulan komisyon, Pietro Canonica ile bağlantı kurmuş ve anıt sipariş etmiştir. Ağırlığı 84 tonu bulan anıt, 2,5 yıl sonra tamamlanınca Roma'dan İstanbul'a gemi ile getirilmiştir.

Özellikleri

Anıtın yapımında taş ve bronz kullanılmıştır. Mali kaynak için ise halktan bağış toplanmıştır. En yüksek bağışı ise Osmanlı bankacı Berç Keresteciyan yapmıştır.

Dairesel bir meydanın ortasında yükselen ve bir meydan çeşmesi gibi tasarlanan anıtın iki yüzündeki bronz figürler, geleneksel mimariden esinlenerek oluşturulmuş kemerli taş bir kaide içerisinde yer alırlar. 11 metre yüksekliğindeki anıtın kaidesinde pembe Trentino-Alto Adige/Südtirol ve yeşil Suza bölgesi mermerleri kullanılmıştır.

Anıtın dar yüzleri altında birer ayna taşı ve önlerinde mermer yalaklar bulunmaktadır. Heykeltıraş bu yalaklara akacak su ile meydan çeşmelerini anımsatan bir proje oluşturmuş, ancak daha sonra ise su ögesi kullanılmıştır.

Anıt 8 Ağustos 1928 tarihinde açılmıştır.

1988'de Taksim, Tarlabaşı ve Şişhane'de gerçekleşen çeşitli yıkımlar sonrasında, anıtın oturduğu dairesel taban İstiklal Caddesi'nin bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde araç trafiğine kapalı olan alanda, ulusal günlerde yapılan törenler anıt önünde gerçekleşmektedir.

Anlamı

Anıtın bir yüzü Türk Kurtuluş Savaşı'nı, diğer yüzü ise Cumhuriyet Türkiye'sini temsil etmektedir. 1928'de Talimhane Caddesi ve İstiklal Caddesi - Sıraselviler aksı üzerine yerleştirilen anıtın kuzey yüzünde Mustafa Kemal, askerlerinin önünde görülmektedir. Diğer yüzünde ise sivil giysileri ile Mustafa Kemal Atatürk yanında İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak, askerler ve halkla birlikte betimlenerek genç Türkiye'nin kuruluşu canlandırılmaktadır. Ayrıca bu yüzde Atatürk'ün ardında bulunan Sovyet general Mihail Frunze ve Kliment Voroşilov'un heykelleri de Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'ye yapılan Sovyet yardımına duyulan minnettarlığı simgeler.

Anıtın yan yüzlerinde birer asker heykeli, üstlerindeki madalyonlarda ise iki kadın portresi yer almaktadır.

Aynı zamanda şimdiki adıyla Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nde de bir yarışma düzenlenir ve birinci olan kişi, tüm masrafları devlet tarafından karışlanmak üzere İtalya'ya Canonica'nın atölyesine anıtın yapımında çalışmak üzere gönderilir. Bu yarışmayı kazanan Sabiha Ziya, 21 yaşında bekar bir kadın olmasından dolayı bazı çevreler tarafından yurt dışına gitmesi istenmese de, dönemin Millî Eğitim bakanı Mustafa Necati'nin de desteğiyle İtalya'ya gönderilir. Sunay Akın, anıtın yan yüzlerinde olan kadın portrelerinin, yarışmayı kazanan maket üzerinde olmadığını, Sabiha hanımın Roma'ya gitmesinden sonra Canonica tarafından bu figürlerin eklendiğini söylemektedir.

Pietro Canonica, Taksim Meydanı'nın adının İstanbul'a suların bu meydandan taksim yapılması nedeniyle verildiğini öğrenerek anıtı bir havuz şeklinde tasarlamıştır. Anıtın maketine göre; anıtın iki yanındaki yalaklara akan sular, anıt çevresindeki havuzda toplanacaktır. Ancak anıt havuz özelliğine sahip olamaz, çünkü Canonica ile yapılan anlaşmaya göre heykeltıraşa 6 taksit şeklinde yapılacak ödemenin son taksiti parasızlık yüzünden verilemez. Bu nedenle Cumhuriyet anıtı tamamlanmamış şekilde havuzsuz olarak kalır.

Moskova’nın güzel semtlerinden Aeroport'ta

Kaynak: https://moskvichmag.ru/

 

Ustalık sadece bir beceri değil, sevilen işin tam bir özveriyle yapılmasıyla tamamlanan bir bütünlüktür.

Leningradsky Prospekt'in her iki tarafında, Aeroport metro istasyonunun çevresini saran bölgede bunu uzun süredir anlamış ve burada sadece başkentin haritasında bir adres değil, sanatlarına değer verenler için bir cazibe merkezi konumunda bir yer bulunuyor.

Şu anda burada, Viktorenko Caddesi 16 numarada, MASTERS binası inşa ediliyor ve bu isim tesadüf değil.

Hayata yaratıcı bir çaba olarak yaklaşanlar için, tasarımın, yaratmanın ve anlamın yaratıldığı ve neredeyse bu geleneğin kaybolmasına ramak kaldığı bir yerde inşa ediliyor.

Bize yol gösterenler üç yerel rehber: Buz patenci ve Onursal Spor Ustası Ilya Averbukh, La Poste fırınının sahibi Oksana Kuznetsova ve Maslovka: Sanatçılar Şehri müzesinin kurucusu Vasily Demin, en sevilen yerleri anlatarak bilgilerini paylaşıyor.

Şairler Konstantin Simonov, Arseny Tarkovsky ve Alexander Galich, yazarlar Vainer kardeşler ve Yuri Nagibin ile Mikael Tariverdiev'in hepsi Aeroport metro istasyonunun yakınında yaşamışlardı.

Bu nedenle Sovyet döneminde bölge şaka yollu KHLAM (Sanatçılar, Yazarlar, Oyuncular, Müzisyenler) mekanı lakabıyla anılıyordu.

Bundan çok önce, Moskova Petrovskoye-Zykovo'ya (ilk olarak 1498'de anılıyor) ve Vsekhsvyatskoye gibi köyler vardı. Bu köyler 20. yüzyılın başlarında Moskova'ya katıldı ve geriye sadece yer yer reklamları ve Leningradsky Prospekt'in merkezi mimari simgelerinden biri olan mekanlarda Petrovsky Seyahat Sarayı kaldı.

Aeroport (Havalimanı) adı başlı başına bir metafor değil.

Rus havacılığının doğduğu yer olan ilk Moskova terminali, aslında komşu Khodynka Havaalanı'nda faaliyet göstermekteydi.

Bu nedenle, 1938'de buradaki metro istasyonuna bu uçuşun adı verildi ve bu aslında sadece navigasyon kolaylığı içindi.

Havaalanı uzun zaman önce kapandı, ancak isim her zaman geleceğe bakan bir yerin sembolü olarak kaldı.

Capital Group'un MASTERS binasının burada inşa edilmesi tesadüf değil; çünkü bugün tarih yazanlar, böyle bir tarihe sahip bir yere yerleşmek isteyenlerdir.

 

Bölgedeki önemli noktalar

 

Petrovsky Parkı

Leningradsky Prospect, 40

Bugün, 65 hektarlık, yüzyıllık meşe ağaçlarıyla keyifli sabahlar için güzel bir mekan. Koşu, yürüyüş yolları, dinlenmek isteyenler için banklar, masalar var.

Park, Moskova bulvarlarının çoğundan daha eski.

Khodynka Sahası

Khodynsky Bulvarı, 1

MASTERS binası, işlek otoyollardan uzakta, yeşillikler ve şirin avlularla çevrili, sakin Viktorenko Caddesi üzerinde inşa ediliyor.

Projenin Leningradsky Prospekt'in tek sayılı tarafına yerleştirilmesi stratejik açıdan avantajlı. Şehir merkezine kolay erişim sağlıyor ve aynı zamanda 190 hektarlık eski bir havaalanı olan Khodynka Havaalanı'na çok yakın.

Ana cadde pist boyunca uzanıyor. Bisiklet yolları, oyun alanları ve yaz aylarında 245 su fıskiyeli bir çeşme. İnsan gökyüzünü burada biraz daha yakın hissediyor.

 

Ayakta tedavi havuzu

Usievicha Caddesi, 12

Khodynka Sahası'nın aksine, Ambulatuvar Göleti neredeyse tamamen yerel halkın bildiği gizli bir yer.

Ördekler, türbin şeklinde banklar. Neredeyse hiç turist yok, sadece köpekleriyle gezinen yerel halk.

 

Atölye -İLHAM KAYNAKLARI/ Kültürel entelijansiya

Aeroport metro istasyonunun yakınında, yazarlara daireler, sanatçılara stüdyolar ve uçak tasarımcılarına bir akademi verildi. Devlet, ustaların alana ihtiyaç duyduğunu anlamıştı. Ve bu alan sağlandı; parka bakan manzarası ve yüksek tavanlarıyla. Tıpkı MASTERS binasının sakinleri için olacağı gibi, ilham vermek üzere tasarlandı : pencereler sadece bölgenin yeşilliğine değil, aynı zamanda Moskova'nın ikonik simge yapılarına da manzara sunacak: Moskova Şehri gökdelenleri, Zafer Sarayı, VEB Arena ve Berezovaya Roshcha Parkı.

 

Çernyakhovsky Caddesi, 4

Çernyakhovskogo Caddesi 4, Moskova'nın başlıca edebiyat adreslerinden biridir. "Moskova Yazarları" kooperatif binası 1957'de inşa edilmiştir. Konstantin Simonov, Alexander Galich, Arseny Tarkovsky, Yuri Nagibin, Bella Akhmadulina, Vasily Aksyonov ve Vladimir Voynovich çeşitli zamanlarda burada yaşamıştır. Buradaki dairelere "ofis" lakabı takılmış ve taksi şoförleri tuğlaların renginden dolayı mahalleye şaka yollu "pembe getto" demişlerdir.

 

Sanatçılar Kasabası

Verkhnyaya Maslovka Caddesi, 1

Biraz ileride, Sovyet Montmartre'ı andıran Verkhnyaya Maslovka'daki Sanatçılar Köyü bulunuyor.

Fikir 1920'lerin sonlarında ortaya çıktı: Maxim Gorky ve Igor Grabar, sanatçıların günlük rutinlerinden kurtulabilecekleri bir yer tasarladılar.

İnşaat 1930'da başladı. Vladimir Tatlin, Alexander Deineka, Arkady Plastov ve Georgy Nissky burada çalıştı. Bugün köy, yüzden fazla aktif atölyeye ev sahipliği yapıyor.

2025 yılında Maslovka Müze Merkezi açıldı. Sanatçılar Şehri, sergilere ev sahipliği yapıyor (şu anda "Yurtdışı Bir Efsane mi?!" sergisi, Sovyet sanatçıların yurtdışı gezileri sırasında yarattıkları resimleri sergiliyor).

 

Atölye / spor / Hız ve rekorlar

Aeroport metro istasyonunun yakınındaki bölge, kurulduğu günden beri rekor kırma ruhuyla yoğrulmuştur.

İlk Rus havacılar burada gökyüzüne yükselmiş, Ilyushin, Mikoyan, Sukhoi ve Yakovlev tarafından tasarlanan uçaklar burada test edilmiştir. 1937'de "Kuzey Kutbu-1" kutup keşif gezisi Khodynka'dan yola çıkmış ve tarihte Kuzey Kutbu'na iniş yapan ilk uçak olmuştu.

 

Dynamo Stadyumu

Leningradsky Prospekt, 36

Dynamo Stadyumu 1928'den beri burada bulunuyor; ülkenin en eski stadyumlarından biri, kültürel miras alanı ve 1980 Moskova Olimpiyatları'nda maçlara ev sahipliği yapmış bir yer.

Leningradsky Prospekt üzerindeki girişinde, FIFA'nın 20. yüzyılın en iyi kalecisi seçtiği Lev Yashin'in bronz bir heykeli yer alıyor. Dynamo formasıyla 326 maça çıkan Yashin, hiçbir zaman kulüp değiştirmedi. Bu da bir ustalık biçimidir; seçilen bir amaca sadık kalabilme yeteneği.

 

Khodynka Sahası

Leningradsky Prospekt, 40

Düz arazisi ve uzun düzlükleriyle Khodynka Sahası , ideal bir koşu alanıdır. Dynamo Parkı,  ağaçların gölgesinde antrenman yapmak için mükemmeldir. Petrovsky Parkı  ise yürüyüş ve meditasyon için idealdir. MASTERS sakinleri , mahallede kendi güç alanlarını ve kendi egzersiz ritimlerini seçebilirler. Açık hava egzersiz alanlarından herhangi birine yürüyerek ulaşmak 15 dakikadan fazla sürmez. Ve eğer dışarı çıkmak istemiyorsanız, tesis içinde ağırlık alanı, özel antrenman odası, soyunma odaları ve duşlar bulunan bir fitness alanı da mevcuttur.

 

Atölye / FİKİRLER / İlham ve ortak yaratım

Eylem boşlukta gerçekleşmez.

Bir masaya, ışığa ve en önemlisi, bir şeyler üreten insanların bulunduğu bir mahalleye ihtiyaç duyar. Maslovsky Gorodok bunu modern ortak çalışma alanlarından daha iyi anlamıştı: Bir heykeltıraş, bir grafik sanatçısı ve bir duvar ressamı aynı binayı paylaştığında, giriş holündeki sıradan bir sohbet, herhangi bir ustalık sınıfından daha değerlidir. Bu, modern kulüp altyapısına biraz benziyor. MASTERS projesinin sakinleri , kendi evlerinde benzer düşünen insanları bulabilecek, fikirlerin paylaşıldığı bir topluluğun ve ortamın parçası olabilecekler.

 

"Peschanoy'da" Galeri

Novopeschanaya Caddesi, 23, bina. 7

Sanatçıların birbirlerinin fikirlerinden beslendiği bu yaratıcı ekosistem ilkesi, bölgede bugün de işlemeye devam ediyor. Novopeschanaya Caddesi'ndeki sıradan bir konut binasında açılan "Na Peschanoy" Galerisi, genç sanatçıların ve küratörlerin sergilerine, bir dergi kafesine (İngilizce "magazine" kelimesinden türetilmiştir), bir kitapçıya ve bir stüdyoya ev sahipliği yapıyor. Yönetici, bölgenin sakini ve bu önemli bir detay: Galeri, bir iş planından değil, mekana duyulan sevgiden doğdu.

 

İşte tam da bu bağlamda –fikirlerin yıllarca kurumlarda bekletilmediği, atölyeler, galeriler ve avlular arasında dolaştığı canlı bir yaratıcı bölge– MASTERS at Viktorenko 16 ortaya çıkıyor.

GAFA tarafından tasarlanan bu çok katlı kompleks, geniş panoramik cam cephelere, doğrusal bir parka ve özel bir avluya sahip. İçerideki ortak çalışma alanı ek bir avantaj değil, sanatçıların çalışması gereken ortamın mantıklı bir parçası: aynı zamanda yaratıcılıklarını sergileyen diğer sanatçılarla birlikte. Dört metro istasyonu yürüme mesafesinde olmasına rağmen, bölgenin korumayı bildiği bir özellik olan sessizlik korunmuş durumda. Proje, daireler için merkezi klima, çok aşamalı su arıtma ve yüksek hızlı asansörler de dahil olmak üzere gelişmiş teknoloji, akıllı ev sistemi ve modern mühendislik çözümleri sunuyor.

 

Atölye / GELECEK / Ustaların yetiştiği ortam

Bütün büyük ustalar bir zamanlar çocuktu.

Gagarin, duvarları Napolyon'u anımsatan bir akademide eğitim gördü. Tarkovsky, bugün diğer çocukların koştuğu sokaklarda yürüdü; ama aynı kaldırım taşlarında, aynı ağaçların yanından.

Bu bölge, genler yoluyla değil, çevre yoluyla aktarılan bir şeyi nesilden nesile aktarıyor: tutku duygusu, yaptığın işe duyduğu tutku ve her zaman daha fazlası için çabalama isteği.

 

Buradaki eğitim altyapısı Moskova'nın en güçlülerinden biridir. İleri matematik programına sahip 1575 No'lu Lise, 152, 1289, 601 No'lu okullar ve özel Yeni İnsani Okul yakınlardadır. Ünlü Kurçatov Okulu da yakındadır.

Yaz aylarında su oyun alanına dönüşen kuru çeşmesiyle Khodynka Parkı'nda gezintiye çıkabilir veya Çernyakhovsky Caddesi üzerindeki meydanda bulunan ip parkurunda ilk arkadaşlarınızı edinebilirsiniz. Khodynka Alanı ve Maslovka'daki atölyelerin yakınında büyüyen bir çocuk için tüm bunlar sadece soyut bir değer değil. Bu, basitçe çevre ve işe yarıyor.

MASTERS binasında ayrıca kendine ait bir çocuk oyun alanı da bulunacak . Kulüp salonundan erişilebilen, aktif oyun, yaratıcılık ve gelişim için alanlar içeren bir oda yer alıyor. Avluda, küçük çocuklar için bir oyun alanı da dahil olmak üzere çeşitli oyun alanları ve bir masa oyunları alanı bulunuyor.

 

Atölye / TATMAK / Gölgeler ve hisler

Ekmek yapımı da bir beceridir. Ve bu beceride taviz yoktur: bir kruvasanın kabuğu ya mükemmeldir ya da değildir.

Aeroport metropol bölgesinde Michelin yıldızlı restoranlar olmayabilir, ancak yemeklerin son derece lezzetli olduğu ve her zaman içtenlikle karşılandığınız yerler mutlaka vardır.

 

Leningradsky Pazarı

Novopeschanaya Caddesi, 23, bina. 7

Leningradsky Pazarı 1963'ten beri varlığını sürdürüyor.

19. yüzyıldan kalma Invalidny Pazarı'nın bulunduğu yerde kurulmuş, yani burada bir buçuk yüzyıldır ticaret yapılıyor.

Sovyet döneminin sonlarında, yabancı konuklar özellikle havyar ve mağazalarda bulunmayan diğer ürünler için buraya getiriliyordu.

2010 yılında pazar neredeyse kapanıyordu, ancak yerel halk direndi. Bugün biraz kaotik ama son derece canlı: Gürcü peynirleri, matsoni, Özbek baharatları ve çiftlikte yetiştirilen süt ürünleri. Burada en iyi kuzu etinin kimde olduğunu biliyorlar ve komşuluk ilişkileri gereği, para üstü yoksa daha sonra para getirmeyi teklif ediyorlar.

 

La Poste

Verkhnyaya Maslovka Caddesi, 1

 

La Poste Bakery, semtin gastronomi sahnesine yeni bir katkı. Lezzetli kruvasanlar, el yapımı ekşi mayalı ekmekler ve pastalar mevcut. Hatta ekmek siparişi için posta listesine bile abone olabilirsiniz.

 

MASTERS kompleksi ayrıca bir fırın, çeşitli kafeler, bir eko-ürün mağazası ve bir şarap dükkanı da içerecek. Her şey kapınızın önünde olacak.